Gündelik Hayatta Bilmeniz Gereken Temel Hukuki Haklar: Aile, Kira, İş, Ceza, Tüketici ve Yabancılar Hukuku Rehberi

Hukuk yalnızca mahkeme salonlarında karşımıza çıkmaz. Bir ev kiralarken, işe girerken, evlenirken, boşanırken, internetten alışveriş yaparken, polis tarafından ifadeye çağrıldığımızda, bir senet imzalarken veya çocuğumuzla ilgili bir karar verirken aslında sürekli olarak hukuki ilişkilerin içinde bulunuruz.

Sorun çoğu zaman kişinin hiçbir hakkının bulunmaması değildir. Hakkını bilmemesi, yanlış belge imzalaması, delillerini saklamaması veya başvuru süresini kaçırmasıdır.

Özellikle Türkiye'de yaşayan yabancılar bakımından dil sorunu, mevzuatın bilinmemesi veya “Ben yabancıyım, hakkım yoktur” düşüncesi hak kayıplarını daha da artırabilmektedir. Oysa birçok temel hak vatandaşlık durumundan bağımsız olarak Türkiye'de bulunan ve hukuki ilişkiye giren herkesi korur.

Bu rehberde gündelik hayatta en sık karşılaşılan hukuki sorunları; evlenme ve boşanma, çocuk hakları, kadına karşı şiddet, kira hukuku, işçilik hakları, polis ve savcılık işlemleri, tüketici hukuku, dolandırıcılık, borç ve senetler ile yabancılar hukuku bakımından temel seviyede ele alacağız.

---

Gündelik Hayatta Bilmeniz Gereken Temel Hukuki Haklar Aile, Kira, İş, Ceza, Tüketici ve Yabancılar Hukuku Rehberi

---

Kısaca: Gündelik Hayatta Herkesin Bilmesi Gereken Temel Hukuki Kurallar

En başta şu kuralları akılda tutmak birçok hukuki sorunun önüne geçebilir:

• Anlamadığınız hiçbir belgeyi imzalamayın.

• Boş kâğıt, boş senet veya sonradan doldurulabilecek belge imzalamayın.

• Önemli ödemeleri mümkün olduğunca banka üzerinden yapın ve açıklama yazın.

• Sözleşmelerin, dekontların, mesajların ve resmî belgelerin kopyalarını saklayın.

• Size gelen mahkeme, icra veya idari makam tebligatlarını görmezden gelmeyin.

• Türkçeyi yeterince bilmiyorsanız özellikle adli işlemlerde tercüman talep edin.

• Bir suçun mağduru olduğunuzda yabancı olmanız polise veya savcılığa başvurmanıza engel değildir.

• İşverenin “yabancısın” veya “sigortan yok” demesi çalıştığınız döneme ilişkin bütün haklarınızı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

• Ev sahibi sizi yalnızca “evi boşalt” diyerek aynı gün evden çıkaramaz.

• Çocuk üzerindeki velayet, anne ve babaya sınırsız yetki vermez.

• Şiddet yalnızca fiziksel saldırıdan ibaret değildir.

• İnternetten alışverişte ödeme yapmadan önce satıcının kimliğini ve iletişim bilgilerini kontrol edin.

• Banka hesabınızı, SIM kartınızı, e-Devlet şifrenizi veya kimlik bilgilerinizi başkasına kullandırmayın.

• Hukuki sorunlarda süreler önemlidir; “daha sonra bakarım” düşüncesi bazen hakkın tamamen kaybedilmesine yol açabilir.

  
  

1. Türkiye'de Bir Hukuki Sorun Yaşadığınızda Nereye Başvurabilirsiniz?

Gündelik hayatta en fazla karıştırılan konulardan biri polis, savcılık, mahkeme ve avukatın görevlerinin birbirinden farklı olmasıdır.

Bir suç işlendiğini düşünüyorsanız polis veya jandarmaya başvurabilirsiniz. Cumhuriyet savcılığı da suç şüphesini araştıran temel adli makamdır.

Buna karşılık boşanma, alacak, kira, tüketici uyuşmazlığı veya tazminat gibi özel hukuk sorunlarının çözümü çoğunlukla ilgili mahkemeler veya kanunda öngörülmüş başvuru yolları üzerinden gerçekleşir.

Avukat tutmak zorunlu mudur?

Türkiye'de birçok davada kişinin kendisini avukatla temsil ettirmesi zorunlu değildir. Ancak bir işlemi tek başına yapabiliyor olmak, o işlemin basit veya risksiz olduğu anlamına gelmez.

Özellikle:

• boşanma ve velayet,

• yüksek miktarlı alacaklar,

• işten çıkarılma,

• ceza soruşturmaları,

• tapu ve taşınmaz uyuşmazlıkları,

• sınır dışı ve idari gözetim işlemleri,

• ciddi yaralanmalı trafik veya iş kazaları

gibi konularda yapılan ilk işlemler davanın ilerideki sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Avukatlık ücretini karşılayamayan kişi ne yapabilir?

Mali imkânı yeterli olmayan kişiler belirli koşullarda adli yardım sisteminden yararlanabilir. Hukuk ve idari yargı alanında baroya veya mahkemeye adli yardım başvurusu yapılabilir. Baro tarafından sağlanan adli yardım esas olarak avukatlık hizmetine; mahkeme tarafından verilen adli yardım ise şartları oluştuğunda yargılama giderlerine ilişkin kolaylıklara da imkân sağlayabilir.

Ceza soruşturması bakımından sistem farklıdır. Şüpheli veya sanıkların müdafi yardımından yararlanmasına ilişkin özel hükümler bulunmaktadır ve bazı durumlarda avukat görevlendirilmesi zorunludur. Türk vatandaşı olmayan kişiler de ceza soruşturma ve kovuşturmalarında bu haklardan yararlanabilir.

Türkçe bilmiyorsam tercüman isteyebilir miyim?

Evet. Ceza soruşturması veya kovuşturmasında meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen mağdur, tanık, şüpheli veya sanığın beyanlarının tercüman aracılığıyla alınmasına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Tercüman giderleri bu kapsamda ilgiliden tahsil edilmez.

Bu nedenle anlamadığınız bir ifadeyi “Bana söylediler, ben de imzaladım.” düşüncesiyle imzalamayın. Önce içeriğini anlayın. Gerekirse tercüman ve hukuki yardım talep edin.

2. Evlenme, Boşanma ve Aile Hayatında Temel Hukuki Haklar

Aile hukuku gündelik yaşamı en doğrudan etkileyen hukuk alanlarından biridir.

Türkiye'de resmî nikâh neden önemlidir?

Hukuken evlilik, kanunda öngörülen şekilde gerçekleştirilen resmî evlenme işlemiyle kurulur. Yalnızca dini tören yapılmış olması, resmî evliliğin bütün hukuki sonuçlarını kendiliğinden meydana getirmez.

Bu ayrım özellikle:

• eşlerin mirasçılığı,

• boşanma,

• eşler arasındaki mal rejimi,

• aile konutu,

• nafaka,

• sosyal güvenlik hakları

bakımından son derece önemlidir. Bu nedenle “çevremizde herkes bizi evli biliyor” düşüncesi hukuken resmî evliliğin yerini tutmayabilir.

Türkiye'de evlenme yaşı kaçtır?

Türk Medeni Kanunu'na göre erkek veya kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez. Olağanüstü durum ve pek önemli bir sebep bulunması hâlinde hâkim, 16 yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir. Küçüklerin evlenmesinde ayrıca yasal temsilciye ilişkin hükümler bulunmaktadır. Hiç kimse istemediği kişiyle evlenmeye zorlanamaz. Aile, gelenek, ekonomik nedenler veya sosyal baskı kişinin evlenme iradesinin yerine geçmez.

Eşlerden biri boşanmak istemezse boşanma mümkün müdür?

Toplumda sık karşılaşılan yanlış bilgilerden biri şudur: “Eşim boşanmayı kabul etmezse hiçbir zaman boşanamam.” Bu doğru değildir. Eşler şartları mevcutsa anlaşmalı boşanabilir. Taraflardan biri boşanmayı kabul etmiyorsa uyuşmazlık çekişmeli boşanma davasında mahkeme tarafından değerlendirilir. Dolayısıyla boşanma için mutlaka iki eşin de rızası gerekmez.

Boşanma davasında çocuk otomatik olarak anneye mi verilir?

Hayır. Velayet konusunda temel değerlendirme anne veya babanın cinsiyeti değil, çocuğun üstün yararıdır.

Mahkeme çocuğun:

• yaşı,

• gelişimi,

• eğitim ve sağlık durumu,

• anne ve babayla ilişkisi,

• bakım koşulları,

• sosyal ortamı

gibi birçok unsuru değerlendirebilir. Gerektiğinde uzman incelemeleri ve sosyal inceleme raporlarından yararlanılabilir. Adalet Bakanlığı da velayet uyuşmazlıklarında çocukların ikincil örselenmesini azaltmaya yönelik uzman destekli sistemler uygulamaktadır.

Velayetin bir ebeveyne verilmesi, diğer ebeveynin çocukla bütün ilişkisinin kendiliğinden sona ermesi anlamına da gelmez. Mahkeme şartlarına göre kişisel ilişki düzenleyebilir.

Boşanmada nafaka her zaman ödenir mi?

Nafaka tek tip değildir. Dosyanın durumuna göre:

• tedbir nafakası,

• iştirak nafakası,

• yoksulluk nafakası

gibi farklı nafaka türleri gündeme gelebilir. Bu nedenle “boşanan her erkek ömür boyu nafaka öder” veya “çalışan kadın nafaka alamaz” gibi genellemeler hukuken doğru değildir. Her dosyada tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile kanuni şartlar ayrı değerlendirilmelidir.

3. Şiddet, Tehdit ve Israrlı Takip Karşısında Ne Yapılabilir?

Şiddet yalnızca bir kişinin diğerini dövmesi değildir. Hukuken olayın özelliklerine göre:

• fiziksel saldırı,

• tehdit,

• sistematik hakaret ve aşağılama,

• cinsel şiddet,

• ekonomik baskı,

• kişinin özgürlüğünün sınırlandırılması,

• ısrarlı takip

gibi davranışlar da hukuki koruma mekanizmalarını gündeme getirebilir. 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişilerin korunmasına yönelik önemli tedbirler öngörmektedir.

Uzaklaştırma kararı alınabilir mi?

Şartları varsa evet. Tedbir kapsamında şiddet uygulayan kişinin:

• müşterek konuttan uzaklaştırılması,

• mağdura yaklaşmaması,

• mağdurun evine, okuluna veya işyerine yaklaşmaması,

• tehdit, hakaret ve küçük düşürücü davranışlarda bulunmaması

gibi önlemler gündeme gelebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan bazı hâllerde kolluk amirleri de kanunda belirtilen koruyucu ve önleyici tedbirleri alabilir.

Şiddet mağdurları kolluk, savcılık, aile mahkemeleri, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri ve ilgili sosyal hizmet birimlerine başvurabilir. ŞÖNİM'ler 6284 sayılı Kanun kapsamındaki destek ve izleme hizmetleri bakımından faaliyet göstermektedir.

Şiddet yaşandığında delil önemli midir?

Evet. Mümkünse:

• tehdit mesajlarını silmeyin,

• yaralanma varsa sağlık kuruluşuna başvurun,

• doktor raporlarını saklayın,

• olayın tarih ve saatini kaydedin,

• varsa tanıkların iletişim bilgilerini alın,

• telefon veya sosyal medya üzerinden yapılan tehditlerin ekran görüntülerini koruyun.

Ancak acil bir tehlike varsa öncelik delil toplamaya değil kişinin güvenliğini sağlamaya verilmelidir.

4. Çocukların Temel Hakları Nelerdir? Anne ve Babanın Yükümlülükleri Nelerdir?

Çocuk, anne ve babanın üzerinde sınırsız tasarruf yetkisine sahip olduğu bir kişi değildir. Velayet bir hak olduğu kadar önemli bir yükümlülüktür.

Türk Medeni Kanunu'na göre anne ve baba çocuğu imkânlarına göre eğitmek; onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini sağlamak ve korumakla yükümlüdür. Ağır ihmaller belirli şartlarda velayete ilişkin mahkeme müdahalesini dahi gündeme getirebilir.

Çocuğun eğitim hakkı var mıdır?

Türkiye'deki eğitim sisteminin temel ilkeleri arasında eğitim kurumlarının dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımı gözetilmeksizin açık olması ve fırsat eşitliği bulunmaktadır.

Geçici koruma kapsamında kayıt altına alınmış Suriyeli çocukların da eğitim hizmetlerine erişimine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Göç İdaresi, geçici koruma kimlik belgesi bulunan kişilerin ilk ve orta öğretim seviyesinde okullara kayıt yaptırabilmesine ilişkin bilgi vermektedir.

Çocuğa fiziksel ceza uygulanabilir mi?

“Ben babasıyım”, “Ben annesiyim”, “Terbiye etmek için yaptım” düşüncesi çocuğa karşı her davranışı hukuka uygun hâle getirmez.

Çocuğun fiziksel veya psikolojik şiddetten korunması gerekir. Çocuğa yönelik yaralama, kötü muamele, tehdit veya başka hukuka aykırı davranışlar olayın niteliğine göre ceza hukuku ve çocuk koruma mevzuatı kapsamında sonuç doğurabilir. Velayet hakkı çocuğun yararına kullanılmalıdır.

Anne veya baba boşandıktan sonra çocuk üzerinden birbirine baskı yapabilir mi?

Çocuk, boşanan eşler arasındaki uyuşmazlığın aracı değildir. Mahkemece verilmiş kişisel ilişki kararlarının uygulanmasında da artık çocuğun üstün yararını ve ikincil örselenmenin önlenmesini amaçlayan çocuk görüşme merkezleri ile Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerinin rol aldığı bir sistem uygulanmaktadır.

5. Kiracıların Bilmesi Gereken Temel Haklar

Kira hukuku Türkiye'de en fazla yanlış bilginin bulunduğu alanlardan biridir. En temel yanlış şudur: “Ev sahibi evin sahibi olduğu için istediği zaman kiracıyı çıkarabilir.”

Mülkiyet hakkı elbette korunur. Ancak konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracının da Türk Borçlar Kanunu'ndan doğan önemli hakları vardır.

Kira sözleşmesinin mutlaka noter tarafından yapılması gerekir mi?

Konut kiralarında kira ilişkisinin doğması için her durumda noter sözleşmesi zorunlu değildir. Ancak yazılı kira sözleşmesi yapılması son derece önemlidir. Çünkü:

• kira başlangıç tarihi,

• kira bedeli,

• depozito,

• demirbaşlar,

• ödeme yöntemi,

• özel şartlar

konusunda ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların ispatını kolaylaştırır. Kira bedelini elden ödüyorsanız mutlaka belge alın. Mümkün olduğunca banka üzerinden ödeme yapın ve açıklamaya hangi aya ait kira olduğunu yazın.

Ev sahibi kirayı istediği kadar artırabilir mi?

Hayır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen kira dönemlerinde sözleşmeyle kararlaştırılan artışın kanuni sınırı bulunmaktadır. TBK m.344'teki düzenleme 2019 yılında değiştirilmiş ve ölçüt TÜFE'nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı hâline getirilmiştir.

Beş yılı aşan kira ilişkilerinde ise kira bedelinin tespitinde farklı kurallar ve emsal kira bedelleri gündeme gelebilir. Bu nedenle “Ev sahibi yüzde 100 zam istedi, kabul etmezsem yarın çıkarır.” düşüncesi her durumda doğru değildir.

Ev sahibi kiracıyı telefonla arayıp çıkartabilir mi?

Ev sahibinin “bir ay içinde çık” demesi tek başına mahkeme kararı veya icra yoluyla tahliye sonucunu meydana getirmez. Tahliye için somut olayın özelliklerine göre:

• ihtiyaç,

• yeniden inşa ve imar,

• kira borcunun ödenmemesi,

• geçerli tahliye taahhüdü,

• iki haklı ihtar,

• on yıllık uzama süresi

gibi farklı hukuki sebepler gündeme gelebilir. Her sebebin şartı ve başvuru süresi farklıdır. Bu nedenle tahliye ihtarnamesi veya dava dilekçesi alan kiracının belgeyi görmezden gelmesi doğru değildir.

Ev sahibi kiracının evine izinsiz girebilir mi?

Kiralananın sahibi olmak, kiracının kullanımındaki konuta istenildiği zaman girme hakkı vermez. Konut aynı zamanda kişinin özel yaşam alanıdır. Anahtarın ev sahibinde bulunması da sınırsız giriş yetkisi anlamına gelmez. Ev sahibinin kiralananı görmek istemesi veya yeni kiracı/alıcı adaylarına göstermek istemesi ayrı bir hukuki konudur ve bu hak da kiracının özel hayatını ortadan kaldıracak biçimde kullanılamaz.

Tahliye taahhüdü imzalarken neden dikkat edilmelidir?

Kira hukukunda birkaç satırlık bir tahliye taahhüdü çok ciddi sonuçlar doğurabilir. Özellikle:

• hangi tarihte imzalandığı,

• kiralananın tesliminden sonra düzenlenip düzenlenmediği,

• tahliye tarihi,

• irade sakatlığı iddiaları

son derece önemlidir. İçeriğini anlamadığınız veya tarihleri boş bırakılmış bir tahliye taahhüdünü imzalamayın.

6. İşçilerin Bilmesi Gereken En Temel Haklar

Çalışan kişinin yabancı olması iş hukukunun temel korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İş Kanunu işveren ile işçi arasındaki çalışma şartlarını düzenleyen temel kanunlardan biridir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel mevzuat sayfasında 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili çalışma mevzuatı yürürlükteki temel kaynaklar arasında gösterilmektedir.

Haftalık çalışma süresi kaç saattir?

4857 sayılı İş Kanunu bakımından genel haftalık çalışma süresi 45 saattir. Denkleştirme gibi özel durumlar saklı olmak üzere 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma niteliği taşıyabilir.

Fazla çalışmanın her saati için ücret, normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılmasıyla hesaplanır. Fazla çalışma süresi kural olarak yılda 270 saati aşmamalıdır.

Ancak 270 saat sınırının aşılmış olması, fiilen yapılan fazla çalışmanın karşılıksız kalacağı anlamına gelmez.

İşçinin yıllık izin hakkı kaç gündür?

En az bir yıllık çalışma sonrasında kıdeme göre yıllık ücretli izin süreleri genel olarak:

• 1 yıldan 5 yıla kadar olanlarda en az 14 gün,

• 5 yıldan fazla ve 15 yıldan az olanlarda en az 20 gün,

• 15 yıl ve üzerindeki çalışmalarda en az 26 gün

olarak uygulanır. 18 yaş ve altındaki işçiler ile 50 yaş ve üzerindeki işçiler için yıllık izin en az 20 gündür.

İşveren “sigorta yapmadan birkaç ay çalış” diyebilir mi?

Deneme süresi sigortasız ve ücretsiz çalışma süresi değildir. İşçinin fiilen çalıştırılması hâlinde sosyal güvenlik yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerekir. Çalışanların e-Devlet üzerinden:

• işe giriş tarihini,

• prim günlerini,

• bildirilen kazancını

düzenli olarak kontrol etmesi önemlidir.

İşten çıkarılan işçi hangi hakları isteyebilir?

Fesih sebebine ve çalışma koşullarına göre:

• kıdem tazminatı,

• ihbar tazminatı,

• ödenmeyen ücret,

• fazla mesai,

• hafta tatili,

• ulusal bayram ve genel tatil ücreti,

• kullanılmamış yıllık izin ücreti

gibi talepler ortaya çıkabilir. Ancak her işten çıkarılan işçi bütün bu kalemlere otomatik olarak hak kazanmaz. İşçinin işten çıkarılırken en fazla dikkat etmesi gereken konulardan biri imzaladığı belgelerdir. Gerçekte işveren tarafından çıkarıldığınız hâlde “Kendi isteğimle istifa ediyorum.” şeklinde belge imzalamanız ileride ciddi ispat sorunları yaratabilir.

İşçilik alacağı için doğrudan dava açılabilir mi?

Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması hâlinde dava şartı yokluğu gündeme gelir.

İşe iade bakımından süreler özellikle kısadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da fesih bildiriminin ardından bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerektiğini belirtmektedir.

7. Polis, Savcılık ve Ceza Soruşturmasında Temel Haklar

Birçok kişi hayatında ilk kez karakola çağrıldığında ne yapacağını bilmez. Öncelikle hangi sıfatla çağrıldığınızı anlamalısınız. Bir kişi:

• şüpheli,

• mağdur,

• şikâyetçi,

• tanık

sıfatlarından biriyle sürece dahil olabilir ve bu sıfatların hukuki sonuçları aynı değildir.

Polis ifadeye çağırırsa gitmemek mümkün müdür?

Usulüne uygun bir çağrının görmezden gelinmesi doğru değildir. Ancak karakola gittiğinizde ilk yapmanız gerekenlerden biri hangi olay nedeniyle ve hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenmektir. Şüpheli olarak ifade veriyorsanız savunma hakkınız kapsamında avukattan yararlanabilirsiniz.

İfadeyi okumadan imzalamak doğru mudur?

Kesinlikle önerilmez. İfade bittikten sonra tutanağı okuyun. Yazılanlar söylediğinizden farklıysa düzeltilmesini isteyin. Türkçeyi yeterince bilmiyorsanız bunu açıkça belirtin ve tercüman talep edin. CMK kapsamında Türkçeyi yeterince bilmeyen şüpheli, sanık, mağdur veya tanığın beyanları için tercüman görevlendirilmesine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Gözaltına alınmak tutuklanmak mıdır?

Hayır. Gözaltı ile tutuklama aynı hukuki kurum değildir. Gözaltı soruşturma aşamasındaki geçici bir koruma tedbiridir. Tutuklama ise hâkim kararı gerektiren, kanuni koşulları ayrıca bulunan daha ağır bir koruma tedbiridir. Bu nedenle “polis beni gözaltına aldı, artık tutuklandım” düşüncesi hukuken doğru değildir.

Bir suçun mağduruysam nereye başvurabilirim?

Olayın özelliğine göre:

• polis,

• jandarma,

• Cumhuriyet başsavcılığı

nezdinde şikâyet veya ihbarda bulunulabilir. Yabancı olmak suç mağduru olarak başvuru hakkını ortadan kaldırmaz. Dolandırıcılık, tehdit, yaralama, cinsel saldırı veya başka ciddi bir olay meydana gelmişse mümkün olduğunca erken başvurmak; banka kayıtları, mesajlar, kamera görüntüleri ve sağlık raporları gibi delillerin korunmasını kolaylaştırabilir.

8. İnternet Alışverişi, Ayıplı Mal ve Dolandırıcılıkta Tüketicinin Hakları

Gündelik hayatta uyuşmazlıkların önemli bir bölümü artık internet üzerinden gerçekleşmektedir. Telefon, beyaz eşya, araç, abonelik veya başka bir mal ve hizmet satın alırken tüketicinin 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'dan doğan önemli hakları bulunmaktadır.

Satın aldığım ürün bozuk çıktı. Ne yapabilirim?

Bir mal ayıplıysa tüketici şartlarına göre dört temel seçimlik haktan birini kullanabilir:

• sözleşmeden dönme,

• ayıp oranında bedel indirimi,

• ücretsiz onarım,

• imkân varsa ayıpsız misliyle değişim.

Ticaret Bakanlığı, satıcının tüketicinin tercih ettiği seçimlik hakkı yerine getirmekle yükümlü olduğunu açıkça belirtmektedir. Bu nedenle satıcı her durumda “Servise gönderdik, sadece tamir ederiz, başka hakkınız yok.” diyemez. Hangi hakkın somut olayda kullanılabileceği malın niteliği, ayıp, süreler ve önceki işlemlere göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İnternetten aldığım ürünü 14 gün içinde iade edebilir miyim?

Mesafeli sözleşmelerde tüketici kural olarak 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayma hakkına sahiptir. Mal satışlarında süre kural olarak teslimden itibaren işlemeye başlar. Ancak kişiye özel üretilen mallar, çabuk bozulabilen ürünler, bazı hijyen ürünleri, elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler gibi mevzuatta istisnalar bulunmaktadır.

Bu nedenle “internetten alınan her şey koşulsuz iade edilir” şeklindeki ifade de doğru değildir.

Tüketici Hakem Heyeti sınırı 2026 yılında ne kadar?

2026 yılı için değeri 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılabilir. Başvuru e-Devlet üzerinden TÜBİS aracılığıyla da gerçekleştirilebilir.

186.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise hakem heyetine başvurulamaz; uyuşmazlığın niteliğine göre dava şartı arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu gündeme gelebilir.

Sosyal medyadan alışveriş yaparken nelere dikkat edilmelidir?

Özellikle Instagram, Facebook, WhatsApp ve benzeri platformlardan alışveriş yaparken:

• satıcının gerçek ticari unvanını,

• adresini,

• telefonunu,

• web sitesini,

• ürünün piyasa fiyatını

kontrol edin. Piyasa değerinin çok altında satılan ürünler konusunda ekstra dikkatli olun. Ticaret Bakanlığı da internet alışverişlerinde satıcının ticari unvan, açık adres ve iletişim bilgilerinin kontrol edilmesini tavsiye etmektedir.

“Banka hesabını kullanayım, sana komisyon vereyim” tekliflerine dikkat

Tanımadığınız kişilere banka hesabınızı veya ödeme hesabınızı kullandırmayın. Hesabınıza gelen paranın kaynağını bilmiyorsanız, hesabınız dolandırıcılık veya başka suçlardan elde edilen paraların aktarılmasında kullanılabilir ve siz de yürütülen soruşturmanın içerisinde kalabilirsiniz.

Aynı şekilde:

• e-Devlet şifrenizi,

• mobil bankacılık şifrenizi,

• SIM kartınızı,

• kimlik fotoğrafınızı

tanımadığınız kişilere göndermeyin.

9. Borç, Senet, İcra ve Tebligat Konusunda En Önemli Kurallar

Bir kişinin birkaç saniyede attığı imza, yıllar sürecek bir hukuki uyuşmazlığın başlangıcı olabilir. Boş senet imzalamak neden tehlikelidir? “Sonra miktarı yazarız.” “Tarihi sonra doldururuz.” “Formalite gereği imzalıyoruz.” şeklindeki açıklamalara güvenerek boş senet imzalanması son derece risklidir. İmzalanan belgenin:

• miktar,

• tarih,

• alacaklı,

• ödeme şartları

gibi unsurları sonradan uyuşmazlık konusu olabilir. İmzaladığınız her belgenin mümkünse bir örneğini alın.

Kefil olmak ne anlama gelir?

Kefalet yalnızca “arkadaşıma referans oldum” anlamına gelmez. Şartlarına göre borcun ödenmemesi durumunda kefilin de ciddi mali sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle kira sözleşmesi, kredi veya ticari işlem için kefil olmadan önce belgenin hukuki sonucunu anlamak gerekir.

İcra takibi gelirse ne yapılmalıdır?

İcra dairesinden gelen ödeme emrini çekmeceye koyup beklemek yapılabilecek en büyük hatalardan biridir. İcra takiplerinde:

• takip türü,

• borcun dayanağı,

• tebliğ tarihi,

• itiraz süresi,

• yetki,

• imzaya itiraz,

• borca itiraz

gibi hususlar dosyaya göre değişebilir. Bazı süreler son derece kısadır. Bu nedenle ödeme emri geldiğinde öncelikle tebliğ tarihini kaydedin ve dosyayı inceletin.

Tebligatı almamak çözüm müdür?

Hayır. Usulüne uygun bir tebligatın hukuki sonuçları vardır. “Kâğıdı teslim almazsam dava başlamaz” düşüncesi birçok dosyada ciddi hak kaybına neden olabilir. Mahkeme, icra dairesi, savcılık veya idari makamdan gelen belgeleri mutlaka okuyun.

Anlamıyorsanız hukuki yardım alın.

10. Türkiye'de Yaşayan Yabancıların Bilmesi Gereken Temel Hukuki Kurallar

Türkiye'de yaşayan yabancılar bakımından en önemli konulardan biri göç statüsü ile gündelik özel hukuk haklarının birbirine karıştırılmamasıdır. Bir kişinin yabancı olması:

• ücret alacağını istemesine,

• kira sözleşmesi yapmasına,

• tüketici hakkını kullanmasına,

• suçtan şikâyetçi olmasına,

• belirli şartlarda dava açmasına

kendiliğinden engel değildir. Ancak ikamet, geçici koruma, çalışma izni ve adres kayıtları bakımından yabancılar mevzuatındaki özel yükümlülüklere ayrıca uyulması gerekir.

Geçici koruma kimliği tek başına çalışma hakkı verir mi?

Geçici koruma kimliği ile çalışma izni aynı şey değildir. Göç İdaresi'nin güncel bilgilendirmesine göre geçici koruma sağlanan yabancılar, geçici koruma kimlik belgesinin düzenlendiği tarihten altı ay sonra çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti için başvurabilir. İşveren adına alınmış bir çalışma izninin kapsamı ve yabancının çalışma koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Çalışma izni varsa sigorta yapılmasına gerek yok mudur?

Çalışma izni ile sosyal güvenlik yükümlülükleri birbirinden farklı hukuki konulardır. Yasal olarak çalışan yabancının ilgili sosyal güvenlik yükümlülüklerinin de yerine getirilmesi gerekir. “Çalışma iznin var, ayrıca sigorta gerekmez” düşüncesi doğru değildir.

Adres ve kayıt bilgilerinin güncel olması neden önemlidir?

Yabancılar açısından adres ve kayıt bilgilerinin güncelliği birçok idari işlem bakımından önem taşımaktadır. Çalışma izniyle Türkiye'ye gelen yabancıların adres kayıt sistemine ilişkin yükümlülükleri bulunduğu da Göç İdaresi tarafından belirtilmektedir. Geçici koruma kapsamındaki kişiler bakımından kayıtlı olunan il de sağlık, çalışma ve seyahat gibi çeşitli işlemler açısından önem taşıyabilir.

Sınır dışı kararı gelirse beklenebilir mi?

Sınır dışı etme kararları bakımından süreler son derece önemlidir. Göç İdaresi'nin güncel bilgilendirmesine göre yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Bu süre çok kısadır. Bu nedenle sınır dışı kararı veya idari gözetimle ilgili belge tebliğ edilen kişinin “birkaç hafta sonra avukata giderim” demesi ciddi hak kaybına yol açabilir.

Yabancı olduğum için polise şikâyet edebilir miyim?

Evet. Yabancı olmak suç mağduru olma hâlinde adli makamlara başvurmaya engel değildir. Türkçe yeterli değilse ceza soruşturmasında tercüman hakkından yararlanılabilir. Türk vatandaşı olmayan kişiler de ceza yargılamasında hukuki yardım sisteminden yararlanabilir.

Gündelik Hayatta Unutmamanız Gereken 15 Hukuki Kural

Bu rehberin tamamından yalnızca birkaç noktayı hatırlayacaksanız şunları unutmayın:

1. Anlamadığınız hiçbir belgeyi imzalamayın.

Bir belgeyi imzaladıktan sonra “içeriğini bilmiyordum” savunması her zaman hakkınızı korumaya yetmez.

2. Boş senet ve boş kâğıt imzalamayın.

Sonradan doldurulabilecek belge büyük bir hukuki risk yaratır.

3. Size verilen belgenin bir örneğini alın.

İş sözleşmesi, kira sözleşmesi, bordro, senet, tutanak veya fesih bildirimi fark etmez.

4. Önemli ödemeleri banka üzerinden yapın.

Açıklama kısmına ödemenin nedenini yazın.

5. WhatsApp ve e-posta yazışmalarını hemen silmeyin.

Bir uyuşmazlık çıktığında bu kayıtlar önemli delillere dönüşebilir.

6. Resmî tebligatları görmezden gelmeyin.

Dava ve icra işlemlerinde süreler çoğu zaman tebliğle bağlantılıdır.

7. Karakolda anlamadığınız ifadeyi imzalamayın.

Türkçeyi yeterince bilmiyorsanız tercüman talep edin.

8. Gerçekte işten çıkarıldığınız hâlde istifa dilekçesi imzalamayın.

Belgenin başlığı değil gerçek olay önemlidir; ancak yanlış belge ispatı zorlaştırabilir.

9. Sigortanızı e-Devlet üzerinden kontrol edin.

İşe girişiniz, prim günleriniz ve bildirilen kazancınız doğru mu bakın.

10. İş kazasını gizlemeyin.

Sağlık kuruluşuna olayın iş sırasında meydana geldiğini bildirin ve belgelerinizi saklayın.

11. Şiddet veya tehdit karşısında sessiz kalmak zorunda değilsiniz.

6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler bulunmaktadır.

12. Ev sahibi “yarın çık” dedi diye aynı gün evi terk etmek zorunda olduğunuzu varsaymayın.

Tahliyenin hukuki sebebi ve usulü bulunmalıdır.

13. İnternette olağan dışı ucuz ürünlere ve sahte iş tekliflerine dikkat edin.

Satıcıyı ve ödeme yapılan hesabı kontrol edin.

14. Banka hesabınızı veya kimliğinizi başkasına kullandırmayın.

Komisyon karşılığında hesap kullandırmak çok ciddi ceza soruşturmalarına yol açabilir.

15. Sorun büyüdükten sonra değil, mümkün olduğunca erken hukuki destek alın.

Birçok uyuşmazlıkta ilk yapılan işlem dosyanın yıllar sonraki sonucunu belirleyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Yabancıların Türkiye'de hukuki hakkı var mı?

Evet. Yabancı olmak kişinin işçilik, tüketici, kira, ceza soruşturması ve birçok özel hukuk alanındaki temel haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak yabancılar hukuku bakımından kişinin statüsü, çalışma izni, adres kaydı ve diğer idari yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Ev sahibi kiracıyı istediği zaman çıkarabilir mi?

Hayır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında tahliye Türk Borçlar Kanunu'nda belirlenen sebepler ve usuller çerçevesinde gerçekleşir. Yalnızca ev sahibinin “çıkmanı istiyorum” demesi tek başına cebren tahliye için yeterli değildir.

İşveren işçiyi sigortasız çalıştırabilir mi?

İşverenin sosyal güvenlik mevzuatından doğan bildirim ve prim yükümlülükleri bulunmaktadır. Deneme süresi de ücretsiz veya sigortasız çalışma dönemi değildir.

Haftada kaç saatten sonrası fazla mesaidir?

4857 sayılı İş Kanunu bakımından genel haftalık çalışma süresi 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar kural olarak fazla çalışma niteliğindedir ve her saat için ücret normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılmasıyla hesaplanır.

Polis ifadeye çağırdığında avukat istenebilir mi?

Şüpheli ve sanığın müdafi yardımından yararlanma hakkı vardır. Bazı durumlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur.

Türkçe bilmeyen kişi karakolda ne yapmalıdır?

Türkçeyi meramını anlatabilecek ölçüde bilmeyen şüpheli, sanık, mağdur veya tanık bakımından tercüman görevlendirilmesine ilişkin CMK hükümleri uygulanabilir.

İnternetten alınan ürün kaç gün içinde iade edilebilir?

Mesafeli sözleşmelerde tüketicinin kural olarak 14 günlük cayma hakkı bulunmaktadır. Ancak mevzuatta cayma hakkının kullanılamadığı istisnalar vardır.

2026 Tüketici Hakem Heyeti sınırı ne kadar?

2026 yılında 186.000 TL'nin altında kalan tüketici uyuşmazlıkları için Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılabilir.

Sınır dışı kararına itiraz süresi kaç gündür?

Göç İdaresi'nin güncel açıklamasına göre sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.

Boşanmada çocuk her zaman anneye mi verilir?

Hayır. Velayet belirlenirken esas olan çocuğun üstün yararıdır. Anne veya babaya otomatik üstünlük tanıyan genel bir kural bulunmamaktadır.

Hukuki Sorunlarda Erken Hareket Etmek Neden Önemlidir?

Hukukta birçok hak yalnızca haklı olmakla korunmaz. Haklı olduğunuzu doğru zamanda, doğru makama, doğru taleple, doğru delillerle ileri sürmeniz gerekir.

İşten çıkarıldığınız gün imzaladığınız bir belge, kira sözleşmesine eklenen bir tahliye taahhüdü, karakolda verdiğiniz ilk ifade, bir banka havalesinin açıklaması veya cevap vermeden beklettiğiniz bir tebligat ileride uyuşmazlığın en önemli delili hâline gelebilir.

Bu nedenle özellikle aile ve boşanma hukuku, kira uyuşmazlıkları, işçilik alacakları, ceza soruşturmaları, tüketici uyuşmazlıkları, tazminat ve yabancılar hukuku gibi alanlarda sorun ortaya çıktığında dosyanın somut özellikleri üzerinden hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

Her olayın delilleri, tarafları, süreleri ve uygulanacak hukuki kuralları farklıdır. İnternette yer alan genel bilgiler hakların öğrenilmesine yardımcı olabilir; ancak somut olayın profesyonel olarak değerlendirilmesinin yerini tutmaz.