ÇEK İÇİN İCRA TAKİBİ HAZIRLARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
- Av. Arb. Servet Aksoy
- 20 Şub
- 3 dakikada okunur
Çek, Türk hukukunda kambiyo senedi niteliğinde olup, alacaklıya hızlı ve etkili bir icra yolu sunar. Ancak uygulamada, çek için icra takibi hazırlarken yapılan en küçük bir hata, takibin iptaline, gecikmelere ve hatta alacağın tahsil edilememesine yol açabilmektedir. Bu nedenle çek takibi, sıradan bir icra işlemi olarak değil, özel kuralları olan teknik bir süreç olarak ele alınmalıdır. Bu yazıda, çek nedeniyle icra takibi başlatırken en sık yapılan hatalar, uygulamada dikkat edilmesi gereken kritik noktalar ve alacaklının hak kaybına uğramaması için izlenmesi gereken yol ayrıntılı şekilde ele alınmıştır.
1. Takip Türünün Doğru Seçilmesi Hayati Öneme Sahiptir
Çek alacakları için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi yapılmalıdır. Genel haciz yolu ile takip yapılması halinde;
Borçlu daha geniş itiraz imkanlarına sahip olur.
Takip gereksiz yere uzar.
Alacaklının kambiyo hukukundan doğan avantajları ortadan kalkar.
Bu nedenle icra takibi başlatılırken takip türü açık ve doğru şekilde belirtilmelidir.
2. Çekin Şekil Şartları Mutlaka Kontrol Edilmelidir
İcra takibine konu edilecek çekin, geçerli bir kambiyo senedi olup olmadığı mutlaka incelenmelidir. Özellikle:
“Çek” kelimesinin senet metninde yer alması
Kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi emri
Keşide tarihi
Keşide yeri
Keşidecinin imzası
Bu unsurlardan birinin eksik olması, çekin kambiyo vasfını kaybetmesine ve takibin iptaline yol açabilir.
3. İbraz Süresi Geçmiş mi? Mutlaka Denetlenmelidir
Çekler için kanunda öngörülen ibraz süreleri vardır. Bu süreler;
Aynı yerde ödenecek çeklerde
Farklı yerde ödenecek çeklerde
farklılık gösterir. İbraz süresi geçtikten sonra çek hâlâ bir adi alacak belgesi olarak kullanılabilir; ancak kambiyo takibi yapılamaz.
Bu husus gözden kaçırılırsa, borçlu tarafından yapılacak basit bir itirazla takip iptal edilir.
4. Karşılıksız İşlemi ve Banka Şerhi Dosyada Yer Almalıdır
Karşılıksız kalan çekler bakımından:
Banka tarafından düzenlenen karşılıksızdır şerhi
Çekin arka yüzündeki banka işlemleri
takip dosyasına eksiksiz eklenmelidir. Banka şerhi bulunmayan veya usulüne uygun olmayan çeklere dayalı takipler ciddi risk taşır.
5. Talep Edilebilecek Alacak Kalemleri Doğru ve Sınırlı Şekilde Belirlenmelidir.
Çek nedeniyle kambiyo senetlerine özgü icra takibinde talep edilebilecek alacak kalemleri kanunla sınırlıdır. Takip talebinde bu sınırların aşılması, borçlunun itirazı hâlinde takibin kısmen veya tamamen iptaline yol açabilir. Talep edilebilecek kalemler şunlardır:
▪️ Karşılıksız Çek Bedeli
Çekin üzerinde yazılı olan asıl alacak tutarının karşılıksız kalan kısmıdır.
▪️ Faiz
Çek bedeline, talep edilmesi hâlinde takip tarihinden itibaren ticari faiz işletilebilir.
▪️ Çek Tazminatı
Karşılıksız çıkan çeklerde, karşılıksız kalan bedelin %10’u oranında çek tazminatı talep edilebilir. Ancak bu tazminat yalnızca keşideciden istenebilir. Ciranta, aval veren veya diğer imza sahiplerinden çek tazminatı talep edilmesi hukuken mümkün değildir. Bu hususun gözden kaçırılması, keşideci dışındaki borçlular yönünden takibin iptaline neden olur.
▪️ Çek Komisyonu
Çek nedeniyle icra takibinde ayrıca çek komisyonu talep edilebilir.
Çek komisyonu, çek bedelinin binde üçünü (%0,3) geçemez
Keşideci, ciranta ve aval verenler dâhil olmak üzere çekten sorumlu tüm borçlulardan talep edilebilir
Bu yönüyle çek komisyonu, çek tazminatından farklı olarak sadece keşideciye özgü değildir.
▪️ İcra ve Takip Giderleri
Harç, tebligat, posta ve diğer icra masrafları borçluya yükletilebilir.
⚠️ Uygulamada En Sık Yapılan Hata
Çek tazminatının ciranta veya aval verenden de talep edilmesi ya da çek komisyonu oranının binde üçün üzerine çıkarılması, borçlulara itiraz imkânı tanıyan ve takibi zayıflatan ciddi hatalardandır.
6. Borçlu Sıfatı ve Sorumluluk Zinciri Doğru Kurulmalıdır
Çekte sorumluluk sadece keşideci ile sınırlı değildir. Şu kişiler de sorumlu olabilir:
Keşideci
Cirantalar
Aval verenler
Ancak bu kişilerin takipte doğru sıfatla gösterilmesi, imza ve sorumluluk zincirinin doğru kurulması gerekir. Aksi halde bazı borçlular yönünden takip düşebilir.
7. Yetkili İcra Dairesi Doğru Belirlenmelidir
Yetkisiz icra dairesinde başlatılan takiplerde, borçlu yetki itirazı yaparak süreci uzatabilir. Çeklerde yetki;
Ödeme yeri
Borçlunun yerleşim yeri
gibi kriterlere göre belirlenir. Bu husus baştan doğru tespit edilmelidir.
8. Sürelere ve Tebligata Azami Özen Gösterilmelidir
Kambiyo senetlerine özgü takiplerde;
İtiraz süreleri
Haciz talep süreleri
Satış talep süreleri
genel icra takibine göre daha hızlı ve keskindir. Sürelerin kaçırılması, alacaklının elindeki güçlü hukuki aracı etkisiz hâle getirebilir.
Sonuç: Çek Takibi Teknik Bir Uzmanlık İşidir
Çek için icra takibi, form doldurmaktan ibaret bir işlem değildir. Küçük gibi görünen bir hata;
Takibin iptaline
Zaman kaybına
Alacağın tahsil edilememesine
neden olabilir. Bu nedenle çek alacaklarında icra takibi süreci, çek hukuku ve icra-iflas hukuku alanında deneyimli bir avukat tarafından yürütülmelidir.
Yorumlar