Yemeğin İçinden Taş, Cam, Tel veya Yabancı Cisim Çıkarsa Ne Yapılır? Tazminat, Ceza ve İş Kazası Rehberi
- Av. Arb. Servet Aksoy
- 2 saat önce
- 15 dakikada okunur
Restoranda, kafede, otelde veya işyeri yemekhanesinde yenilen yemeğin içinden taş, cam, metal parçası, tel, vida, sert plastik, böcek ya da başka bir yabancı cisim çıkması yalnızca “hizmet kusuru” olarak görülemez. Cisim diş kırığına, damak veya ağız içi yırtılmasına, boğaza kaçmaya, zehirlenmeye, ameliyata ya da kalıcı fonksiyon kaybına neden olmuşsa aynı olay; tüketici hukuku, tazminat hukuku, ceza hukuku ve iş kazası hükümlerini birlikte gündeme getirebilir.
Ancak davanın kazanılması, tabağın içinde yabancı cisim bulunduğunu söylemekten fazlasını gerektirir. Yabancı cismin hangi yemekten çıktığı, yemeği hangi işletmenin hazırladığı, yaralanmanın bu cisim nedeniyle oluştuğu, zararın kapsamı ve ilgili kişilerin kusuru mümkün olduğunca erken toplanan delillerle ortaya konulmalıdır.
Kısa cevap: Yemeğin içinden yabancı cisim çıkarsa hangi haklar kullanılabilir?
Yaralanma olmasa bile yemek bedelinin iadesi veya ayıp oranında indirim istenebilir; işletme Tarım ve Orman Bakanlığına şikâyet edilebilir.
Diş kırığı, damak yırtılması veya başka bir bedensel zarar varsa tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, gelecekte yapılacak tedaviler ve koşulları varsa manevi tazminat talep edilebilir.
Restoranda tüketici olarak yenilen yemekte temel muhatap kural olarak restoranı işleten gerçek veya tüzel kişidir. Yemeği başka bir firma hazırlamışsa catering şirketi, üretici veya dağıtıcı da somut olaya göre sorumlu olabilir.
Ceza sorumluluğu şirkete veya bütün çalışanlara topluca yüklenmez. Hangi gerçek kişinin hangi dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal ettiği araştırılır. İşletmeci, mutfak sorumlusu, aşçı, kalite sorumlusu veya müdür kusurlu olabilir; sırf garson olduğu için servis personeli cezalandırılamaz.
Olay işyerinde veya işyeri sayılan yemekhanede meydana gelmişse, öğle molasında dahi olsa kural olarak iş kazasıdır. Bununla birlikte olayın iş kazası sayılması, işverenin her durumda tazminat ödeyeceği anlamına gelmez; işverenin hukuki sorumluluğu için ayrıca kusur ve uygun illiyet bağı değerlendirilir.
Tek bir olay, işçiye kendiliğinden haklı fesih hakkı vermez. Fakat ciddi ve yakın tehlike devam ediyor, işçi yazılı olarak önlem talep ediyor ve işveren gerekli tedbirleri almıyorsa çalışmaktan kaçınma ve koşulları varsa haklı fesih gündeme gelebilir.
Yemeğin içinden yabancı cisim çıkması hukuken ne anlama gelir?
Bir restoranın tüketiciye sunduğu yemeğin güvenli, yenilebilir ve objektif olarak taşıması gereken özelliklere sahip olması gerekir. Taş, cam, metal, tel veya sağlığı tehlikeye sokabilecek başka bir madde içeren yemek, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun bakımından ayıplı hizmet niteliğindedir. Tüketici; bedel iadesi, ayıp oranında indirim ve uygun düşen diğer seçimlik hakların yanında genel hükümlere göre maddi ve manevi tazminat da isteyebilir.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 21. maddesi, insan sağlığı için tehlike oluşturan veya tüketime uygun olmayan gıdanın güvenilir olmadığını kabul eder ve güvenilir olmayan gıdanın piyasaya arzını yasaklar. Aynı Kanun’un 22. maddesine göre gıda işletmecisi, kendi faaliyet alanının her aşamasında mevzuata uygunluğu sağlamak ve doğrulamak; riskin önlenmesi, azaltılması veya ortadan kaldırılması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Dolayısıyla yabancı cisim vakası üç ayrı düzlemde sonuç doğurabilir:
Tüketici veya sözleşme sorumluluğu: Yemeği sunan işletmenin ayıplı hizmet nedeniyle sorumluluğu.
Haksız fiil ve bedensel zarar sorumluluğu: Yaralanmaya neden olan kişi ve işletmelerin Türk Borçlar Kanunu uyarınca tazminat sorumluluğu.
Kamusal yaptırım: Tarım ve Orman Bakanlığının denetimi, idari yaptırımlar ve koşulları oluşmuşsa ceza soruşturması.
Yemeğin içinden taş veya cam çıktığında ilk olarak ne yapmalı?
Bu olaylarda en büyük sorun çoğu zaman zararın varlığı değil, ispatıdır. Yemeğin ve yabancı cismin ortadan kalkması, işletmenin sonradan değişen açıklamaları veya sağlık kaydında olay öyküsünün yer almaması haklı bir talebi dahi zayıflatabilir.
1. Yemeği, tabağı ve yabancı cismi görüntüleyin
Önce tabağın tamamını, masayı, sipariş fişini ve işletmeyi gösterecek geniş açı fotoğraf; ardından cismin yemekle ilişkisini gösterecek yakın çekim fotoğraf ve video alın. Cismi yıkamak, atmak veya işletmeye belgesiz biçimde teslim etmek yerine güvenli ve kapalı bir kapta muhafaza edin. İşletmeye inceleme için teslim edilecekse teslim tutanağı ve mümkünse numune bilgisi düzenlenmesini isteyin.
2. Olay tutanağı düzenletin
İşletme müdüründen olayın saati, sipariş, çıkan cisim, görünen yaralanma ve tanıkların yazıldığı imzalı bir tutanak isteyin. Tutanak tutulmazsa olayı aynı gün işletmenin kurumsal e-posta veya iletişim kanalına yazılı olarak bildirin. İşyerinde meydana gelen olaylarda işveren, iş güvenliği birimi, işyeri hekimi ve insan kaynaklarına da yazılı bildirim yapılmalıdır.
3. Tanıkları belirleyin
Masadaki kişiler, garson, vardiya amiri ve olayı sonradan gören çalışanların adları ile iletişim bilgilerini alın. Kamera kayıtları kısa sürede silinebileceği için işletmeye kayıtların korunması yönünde derhal yazılı bildirim yapılması önemlidir.
4. Gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun
Diş kırığı, ağız içi kesi veya yutma şüphesi varsa aynı gün sağlık kuruluşuna gidin. Hekime olayın “yemekteki yabancı cismi ısırma veya yutma” biçiminde gerçekleştiğini açıkça anlatın ve bu öykünün hasta kaydına geçirilmesini sağlayın. Diş röntgenleri, ilk muayene bulguları, reçeteler, istirahat raporları, ameliyat önerileri ve tedavi planları saklanmalıdır.
5. Fiş yoksa diğer ödeme kayıtlarını koruyun
Fiş veya fatura önemli olmakla birlikte tek ispat aracı değildir. Banka veya kredi kartı hareketi, çevrim içi sipariş kaydı, masa rezervasyonu, konum geçmişi, işletme yazışmaları ve tanık beyanları da tüketim ilişkisini gösterebilir.
6. ALO 174 Gıda Hattına başvurun
İşletmenin adı, açık adresi, ürün ve olay bilgileriyle ALO 174 Gıda Hattına hızlıca şikâyette bulunun. Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı resmî kontrol görevlilerinin denetimi, numune alması ve düzenleyeceği rapor daha sonra açılacak hukuk veya ceza dosyasında son derece değerli olabilir.
7. Kapsamı belirsiz ibraname imzalamayın
İşletmenin yalnızca ilk muayene ücretini ödeyip “başka hiçbir hak ve alacağım kalmamıştır” biçiminde belge imzalatmak istemesi mümkündür. Özellikle diş tedavisi, implant, protez, ameliyat veya kalıcı hasarın kapsamı henüz bilinmiyorsa geniş ibra ve feragat metinleri imzalanmamalıdır.
Yemeğin içinden çıkan cisim nedeniyle maddi tazminat istenebilir mi?
Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zarar kapsamında tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararları saymaktadır.
Somut olaya göre maddi tazminata şu kalemler girebilir:
İlk muayene, acil servis, diş hekimi ve hastane giderleri,
Dolgu, kanal tedavisi, kaplama, implant, protez ve cerrahi giderleri,
İleride yenilenmesi gerekecek implant veya protezin öngörülebilir masrafları,
İlaç, görüntüleme, ulaşım ve zorunlu refakat giderleri,
İstirahat dönemindeki ücret veya kazanç kaybı,
Geçici ya da sürekli çalışma gücü kaybı,
Mesleki faaliyeti etkileyen kalıcı konuşma, çiğneme veya görünüm kaybı,
Uygun olaylarda ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zarar,
Ayıplı yemek için ödenen bedel.
Her fatura otomatik olarak karşı tarafa yükletilmez. Tedavinin olayla bağlantılı, tıbben gerekli ve bedelinin makul olması gerekir. Önceden çürük, dolgulu veya zayıflamış bir diş bulunması tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak yabancı cisim ile kırık arasındaki nedensellik ve önceki diş durumunun zarara etkisi diş hekimi veya bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Manevi tazminat davası açılır mı?
Bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca manevi tazminat istenebilir. Dişin kırılması, ağız içinde yırtık oluşması, ameliyat, uzun tedavi, yeme korkusu, kalıcı estetik veya fonksiyon kaybı manevi tazminat değerlendirmesinde dikkate alınabilir.
Buna karşılık yemeğin içinden saç, böcek veya rahatsız edici bir madde çıkması, tek başına ve her olayda manevi tazminat doğurmaz. Manevi tazminat bir ceza veya otomatik memnuniyetsizlik bedeli değildir. Kişilik değerlerinin veya bedensel bütünlüğün ihlali, olayın ağırlığı ve kişi üzerindeki etkisi somutlaştırılmalıdır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 24.02.2025 tarihli, 2024/3668 E. ve 2025/1080 K. sayılı kararında, ayıplı hizmet nedeniyle talep edilen maddi ve manevi tazminat toplamı hakem heyeti parasal sınırı içinde kalıyorsa tüketici hakem heyetinin manevi tazminat hakkında da karar verebileceğini kabul etmiştir. Bu karar, “manevi tazminat yalnızca mahkemeden istenebilir” şeklindeki önceki uygulama tereddüdünü önemli ölçüde gidermiştir.
Tazminat davası kime karşı açılır?
Doğru davalının belirlenmesi, olayın restoranda mı yoksa işyerinde mi meydana geldiğine ve yemeğin kim tarafından hazırlandığına göre değişir.
Kişi veya kuruluş | Hukuki sorumluluğun genel çerçevesi |
Restoranı işleten şirket veya kişi | Tüketiciye karşı ayıplı hizmetin temel muhatabıdır. Çalışanların hazırlama ve servis kusurlarından sözleşme ve adam çalıştıran hükümleri kapsamında sorumlu olabilir. |
Catering/yemek şirketi | Yemeği hazırlayan, işleyen veya dağıtan işletme olarak gıda güvenliği yükümlülüklerini ihlal etmişse sözleşme ve/veya haksız fiil hükümlerine göre sorumlu olabilir. |
İşveren | Yemeği işçiye iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması kapsamında sağlıyorsa; gözetme borcu, güvenli çalışma ortamı ve yardımcı kişinin fiilinden sorumluluk hükümleri gündeme gelebilir. İşverenin sorumluluğu somut kusur, sözleşmesel yükümlülük ve illiyet bağına göre belirlenir. |
Aşçı, mutfak sorumlusu veya kalite görevlisi | Kendi kusurlu fiiliyle zarara neden olmuşsa şahsen haksız fiil sorumluluğu doğabilir. Uygulamada zararın tahsili çoğunlukla işletmeye yöneltilir; işletme iç ilişkide kusurlu çalışana rücu edebilir. |
Şirket müdürü veya işyeri müdürü | Sırf unvanı nedeniyle şahsen tazminat borçlusu olmaz. Kendi denetim veya müdahale yükümlülüğünü kusurlu biçimde ihlal etmiş ve bu ihlal zarara neden olmuşsa kişisel sorumluluğu tartışılabilir. |
Garson veya servis personeli | Yalnızca yemeği masaya getirmiş olması kural olarak kişisel sorumluluk için yeterli değildir. Yabancı cismi bildiği hâlde servis etmesi gibi özel bir kusur varsa değerlendirme değişir. |
Birden fazla kişinin aynı zarardan sorumlu olması hâlinde Türk Borçlar Kanunu’nun 61 ve 62. maddeleri uyarınca müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir. Ancak “restoran, catering firması, işveren ve bütün çalışanları” hiçbir ayrım yapmadan davalı göstermek doğru değildir. Her bir davalının olayla bağlantısı, yükümlülüğü ve görevli mahkeme ayrıca incelenmelidir.
Restoranda yaralanan tüketici hangi mercie başvurur?
Restoran hizmetinden ticari veya mesleki olmayan amaçla yararlanan kişi tüketicidir. 2026 yılında 186.000 TL’nin altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Toplam talep bu tutara eşit veya daha yüksekse, kural olarak önce dava şartı arabuluculuk süreci yürütülür; anlaşma olmazsa tüketici mahkemesinde dava açılır. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
Parasal sınır belirlenirken aynı uyuşmazlıktan doğan maddi ve manevi tazminat taleplerinin toplamı dikkate alınmalıdır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2024/3668 E., 2025/1080 K. sayılı kararı uyarınca sınır altındaki manevi tazminat talebi de tüketici hakem heyetinde ileri sürülebilir.
İşyeri yemeğinde ise çalışan ile catering firması arasında her zaman doğrudan bir tüketici sözleşmesi bulunmaz. İşverene karşı iş kazası ve iş sözleşmesinden doğan talepler iş mahkemesinde; catering şirketine karşı doğrudan haksız fiil talebi ise taraf ilişkisine göre genel görevli mahkemede görülebilir. Birden fazla davalı söz konusu olduğunda görev ayrımı teknik olduğundan, dava açılmadan önce husumet ve görev analizi yapılmalıdır.
Yemeğin içinden çıkan cisim diş kırığına veya damak yırtılmasına yol açarsa suç oluşur mu?
Somut olayın özelliklerine göre taksirle yaralama suçu gündeme gelebilir. Türk Ceza Kanunu’nun 89. maddesi, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının bozulmasına neden olan kişiyi cezalandırır.
Bir cismin yemeğe karışması her durumda suçun oluştuğu anlamına gelmez. Ceza sorumluluğu için en azından şu hususlar araştırılır:
Yemeğe yabancı cismin hangi aşamada karıştığı,
O aşamada kontrol ve önleme yükümlülüğünün kime ait olduğu,
İhlal edilen hijyen, ayıklama, eleme, saklama veya denetim kuralı,
Yabancı cisim ile diş kırığı, kesi veya diğer yaralanma arasındaki nedensellik,
Şüphelinin sonucu öngörüp öngörmediği,
Yaralanmanın adli tıp bakımından derecesi.
Birden fazla kişi yaralanmışsa TCK m.89/4; ölüm meydana gelmişse taksirle öldürmeye ilişkin TCK m.85 değerlendirilebilir. Gıdanın insan sağlığını tehlikeye düşürecek biçimde bozulması veya değiştirilmesi ile bozulmuş/değiştirilmiş gıdanın satılması ya da tedarik edilmesi hâllerinde TCK m.185 ve m.186 da somut olayın özelliklerine göre gündeme gelebilir. Bununla birlikte yabancı cisim çıkması veya gıda zehirlenmesi, TCK m.186’daki suçun da otomatik olarak oluştuğu anlamına gelmez; bu suçun maddi ve manevi unsurları ayrıca kanıtlanmalıdır.
Diş kırığı ceza hukukunda kemik kırığı sayılır mı?
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre diş kırığı, TCK bakımından “kemik kırığı” değildir. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 25.01.2021 tarihli, 2020/16789 E. ve 2021/1852 K. sayılı kararında, diş kırığı kemik kırığı kabul edilerek cezada artırım yapılması hukuka aykırı bulunmuştur.
Bu, diş kırığının önemsiz veya cezasız olduğu anlamına gelmez. Dişteki hasarın basit tıbbi müdahaleyle giderilip giderilemeyeceği, çiğneme veya konuşma işlevinde sürekli zayıflama ya da kayıp oluşturup oluşturmadığı ve yüzde sabit iz niteliği taşıyıp taşımadığı yeterli bir adli raporla değerlendirilir. Aynı kararda Yargıtay, diş yaralanması hakkında yetersiz raporla hüküm kurulamayacağını da vurgulamıştır. Damak yırtılmasında da kesinin derinliği, tedavi biçimi, kalıcı iz ve fonksiyon etkisi adli raporla belirlenir.
Cezai olarak kim sorumludur: şirket yetkilisi mi, aşçı mı, garson mu?
Ceza sorumluluğu şahsidir. Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi gereğince bir şirket çalışanının fiilinden bütün yöneticiler veya şirket tüzel kişiliği otomatik olarak ceza almaz. Soruşturma, fiilen görev ve yetki sahibi gerçek kişilere yönelir.
Yemek şirketinin sahibi veya işletmecisi
Günlük faaliyeti yönetiyor, hammadde tedarikini ve hijyen-denetim sistemini belirliyor veya mutfağı doğrudan işletiyorsa dikkat ve özen ihlalinden sorumlu tutulabilir. Buna karşılık yalnızca ortak veya şirket sahibi olmak, fiilî görev ve nedensellik belirlenmeden mahkûmiyet için yeterli değildir.
İşletme müdürü
Mutfak ve gıda güvenliği üzerinde gerçek emir, denetim ve müdahale yetkisi varsa; bilinen eksikleri gidermemiş, önceki şikâyetleri görmezden gelmiş veya zorunlu kontrolleri yaptırmamışsa sorumluluğu doğabilir. Yetki alanı dışında kalan bir üretim hatasından sırf “müdür” unvanı nedeniyle sorumlu tutulamaz.
Aşçı veya yemeği hazırlayan personel
Malzemeyi ayıklamamak, yıkamamak, elememek, kırık ekipmanla üretime devam etmek veya fark ettiği yabancı cismi çıkarmadan servise göndermek gibi kişisel kusuru varsa taksirle yaralamadan sorumlu olabilir.
Gıda mühendisi veya kalite sorumlusu
Sözleşme, görev tanımı ve fiilî çalışma düzenine göre kontrol yükümlülüğü bulunuyorsa; yapması gereken denetimi yapmaması ile zarar arasında bağ kurulması hâlinde sorumluluk gündeme gelebilir. Kâğıt üzerindeki unvan tek başına yeterli değildir.
Garson
Garsonun yalnızca kapalı mutfaktan gelen yemeği servis etmesi, kural olarak yabancı cismin yemeğe karışmasından cezai sorumluluk doğurmaz. Ancak cismin varlığını veya açık tehlikeyi bildiği hâlde yemeği servis etmişse kendi fiili ayrıca değerlendirilir.
İşveren veya işyeri müdürü
Yemeğin dışarıdaki catering şirketinden alınması, işveren yetkilisini otomatik olarak ceza sorumlusu yapmaz. Fakat daha önce aynı yemek firması hakkında çok sayıda ciddi şikâyet bulunmasına rağmen hiçbir önlem alınmaması, uygunsuzluğun bilerek sürdürülmesi veya işverenin kendi saklama-dağıtım koşullarındaki ihmalinin yaralanmaya neden olması hâlinde sorumluluk doğabilir.
Yargıtay ceza kararları ne söylüyor?
Yargıtay kararları, ceza dosyasında unvandan çok somut görev, gıdanın kaynağı ve bilimsel delil arandığını gösteriyor:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2019/8168 E., 2021/321 K., 19.01.2021: Hazır yemek restoranının müdürü hakkında açılan dosyada müşteriler yemekten sonra rahatsızlanmış ve hastane raporlarında besin zehirlenmesi belirtilmişti. Ancak zehirlenmenin o restorandan alınan yemekten kaynaklandığı her türlü şüpheden uzak delille kanıtlanamadığından beraat kararı onandı. Hastane başvurusu önemlidir; fakat tek başına gıdanın kaynağını ispatlamayabilir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2020/1216 E., 2021/350 K., 19.01.2021: İşyerinin sahibi ve işletmecisinin sattığı tavuk ürünü ve ayran nedeniyle birden fazla kişi zehirlendi; alınan numuneler Türk Gıda Kodeksi mikrobiyolojik kriterlerine aykırı çıktı. Taksirle yaralama mahkûmiyeti onandı. Buna karşılık bozulmuş veya değiştirilmiş gıda ticareti suçundan beraat de onandı. Böylece TCK m.89 ile TCK m.186’nın ayrı unsurlara sahip olduğu ortaya konuldu.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2019/5505 E., 2020/2058 K., 26.02.2020: Oteldeki toplu zehirlenmede otel restoranı ile yan işletme arasındaki hukuki ve fiilî bağ, öğrencilerin hangi işletmede yemek yediği ve olumsuz numunelerin nereden alındığı belirlenmeden mahkûmiyet kurulması eksik inceleme sayıldı. Karar, gerçek işletmecinin ve gıdanın kaynağının kesinleştirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Bu nedenle ceza şikâyeti, yalnızca “şirket yetkilisinden şikâyetçiyim” biçiminde dar tutulmamalıdır. Sorumluların soruşturmayla belirlenmesi istenmeli; üretim ve vardiya kayıtları, görev tanımları, tedarik belgeleri, denetim tutanakları, kamera görüntüleri, yemek ve yabancı cisim numunesi ile önceki şikâyetler dosyaya getirtilmelidir.
Şikâyet süresi nedir?
Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır. Şikâyet hakkı, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır. Bilinçli taksir ve ağırlaşmış neticelerde şikâyet şartına ilişkin istisnalar bulunsa da mağdurun bu teknik ayrıma güvenerek beklemesi doğru değildir. Yaralanma meydana gelmişse Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa gecikmeden başvurulmalı, adli rapor alınması ve delillerin korunması açıkça talep edilmelidir.
İşyerinde yemekten yabancı cisim çıkması iş kazası mıdır?
Olay, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelmiş ve onu bedenen ya da ruhen zarara uğratmışsa 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi bakımından iş kazasıdır. İşçinin o anda üretim işi yapmıyor veya öğle molasında bulunuyor olması sonucu değiştirmez. Kanundaki işyeri kavramı yemek, dinlenme ve benzeri eklentileri de kapsar.
Olay | İş kazası değerlendirmesi |
İşyerinin yemekhanesinde, öğle arasında yemekteki taşı ısırıp dişin kırılması | Kural olarak iş kazasıdır. |
Catering yemeğinin işyerine getirilmesi ve çalışanın işyerinde yaralanması | Kural olarak iş kazasıdır. |
İşverenin düzenlediği görev veya organizasyon kapsamında dışarıda yemek yenmesi | Görevlendirme, organizasyon ve işveren otoritesine göre iş kazası sayılabilir. |
İşçinin öğle molasında kendi tercihiyle işyeri dışındaki restorana gitmesi | Kural olarak iş kazası değildir; ancak görevle gönderme veya işveren organizasyonu varsa değerlendirme değişebilir. |
Belirti veya hasarın daha sonra ortaya çıkması | Olayla tıbbi illiyet kurulabiliyorsa iş kazası niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz. |
İş kazası kavramı sosyal güvenlik hukuku bakımından geniştir. Olayın iş kazası sayılması için işverenin kusurlu olması şart değildir. Buna karşılık işverenden maddi ve manevi tazminat alınabilmesi için işverenin sözleşmeye veya iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırılığı ile zarar arasında uygun illiyet bağı aranır. Bu iki değerlendirme birbirine karıştırılmamalıdır.
Yargıtay işyeri yemeği ve iş kazası konusunda ne diyor?
Yargıtay’ın doğrudan işyeri yemeklerinden doğan zararları ele alan kararları bulunmaktadır:
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 2009/11846 E., 2009/13267 K., 20.10.2009: İşyerinde verilen yemeklerden birkaç kez zehirlendiğini ve sindirim sisteminde kalıcı hasar oluştuğunu ileri süren işçinin maddi ve manevi tazminat davasında, olayın SGK’ye bildirilmediği görüldü. Yargıtay, önce SGK’ye ihbar yapılması; Kurum olayı iş kazası kabul etmezse SGK ve işveren aleyhine iş kazasının tespiti davası açılması için süre verilmesi; iş kazası kabul edilirse sürekli iş göremezlik oranı ve gelir işlemlerinin tamamlanması gerektiğini belirterek ret kararını bozdu.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2024/2300 E., 2025/1504 K., 11.03.2025: Gemide yediği yemekten zehirlendiğini ileri süren çalışanın davasında, hastalık ile söz konusu gıda arasında tıbbi illiyet kurulamadığı ve dosyanın diğer özellikleri dikkate alınarak ret kararı onandı. Karar, işyerinde rahatsızlanmanın tek başına yeterli olmadığını; tüketilen yemek ile hastalık arasındaki bağın kanıtlanması gerektiğini gösteriyor.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2016/1912 E., 2019/1235 K., 28.11.2019: Doğrudan yemekle ilgili olmayan bu iş kazası kararında Kurul, işverenin eğitim, gözetim ve denetim yükümlülüklerini; işçinin kusurunun illiyet bağını hangi hâllerde kesebileceğini değerlendirdi. Karar, iş kazası tazminatında salt olayın işyerinde olmasının değil, işverenin almaktan kaçındığı önlem ile zarar arasındaki bağın inceleneceğini ortaya koymaktadır.
İş kazası bildirimi nasıl yapılır?
İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ye bildirmelidir. Olay işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre öğrenme tarihinden başlar. İşverenin bildirim yapmaması, olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Çalışan da SGK’ye dilekçe vererek inceleme isteyebilir.
Olay sağlık kuruluşunda mutlaka “iş kazası” olarak anlatılmalı; işverenin iç kaza tutanağı, vardiya kaydı, yemek listesi, catering sözleşmesi, tanıklar, fotoğraflar ve sağlık belgeleri toplanmalıdır. SGK olayı iş kazası kabul etmezse işveren ve SGK aleyhine iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası gündeme gelebilir.
İş kazası sayılırsa hangi haklar doğar?
Somut olayın sonucuna göre çalışan şu haklardan yararlanabilir:
İstirahat süresince SGK’den geçici iş göremezlik ödeneği,
Meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri,
Sağlık yardımları,
İşverenden ve kusurlu üçüncü kişilerden SGK tarafından karşılanmayan maddi zararın tazmini,
Bedensel bütünlüğün zedelenmesi nedeniyle manevi tazminat,
Ölüm hâlinde hak sahipleri yönünden destekten yoksun kalma tazminatı ve sosyal sigorta yardımları.
İş kazası tazminatında SGK tarafından bağlanan gelirin ilgili peşin sermaye değeri, mükerrer tahsilatı önlemek amacıyla hesaplamada dikkate alınır. Maluliyet veya sürekli iş göremezlik iddiası varsa oran kesinleştirilmeden sağlıklı bir tazminat hesabı yapılamaz.
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile tespit davalarında zorunlu arabuluculuk dava şartı değildir. Bu davalar doğrudan görevli mahkemede açılabilir. Buna karşılık kıdem tazminatı, işe iade ve diğer işçilik alacakları bakımından arabuluculuk kuralları ayrıca uygulanır.
Yemek şirketi varsa işveren sorumluluktan kurtulur mu?
Yemeğin bağımsız bir catering şirketinden satın alınması, işverenin bütün sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Şu hususlar incelenir:
İşverenin güvenli yemek sağlama konusunda sözleşmesel veya yerleşik işyeri uygulamasından doğan yükümlülüğü bulunup bulunmadığı,
Yemek firmasının seçiminde ve denetiminde gerekli özenin gösterilip gösterilmediği,
Daha önce benzer şikâyetlerin bulunup bulunmadığı,
Yemeğin işyerinde saklama, ısıtma ve dağıtım koşulları,
İşveren yetkililerinin riski bilip bilmediği,
Zarara catering şirketinin üretim kusurunun mu, işverenin saklama/dağıtım kusurunun mu neden olduğu.
Catering şirketi kendi üretim ve gıda güvenliği kusurundan; işveren ise gözetme borcu, sözleşmesel yemek yükümlülüğü veya kendi organizasyonundaki eksiklikten sorumlu olabilir. Aynı zarara birlikte neden olmuşlarsa müteselsil sorumluluk söz konusu olabilir. Ancak iş kazasının varlığı ile kusur oranları ayrı ayrı tespit edilmelidir.
Bu olay işçiye haklı fesih ve kıdem tazminatı hakkı verir mi?
Her yabancı cisim veya her iş kazası otomatik haklı fesih nedeni değildir. İşçinin yaralanmış olması tazminat ve sosyal güvenlik haklarını doğurabilir; fakat iş sözleşmesini sona erdirme hakkı ayrıca değerlendirilir.
Tek seferlik olaydan sonra işveren ürünü toplatmış, catering firmasını denetlemiş veya değiştirmiş ve tehlikeyi gidermişse yalnızca geçmişteki kaza gerekçe gösterilerek yapılan fesih riskli olabilir.
Buna karşılık bozuk veya yabancı cisimli yemekler tekrar ediyor, resmî raporlarla ciddi risk belirleniyor, çalışan yazılı olarak önlem istiyor ve işveren buna rağmen aynı uygulamayı sürdürüyorsa 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 13. maddesi önem kazanır. Ciddi ve yakın tehlike karşısında çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna; kurul yoksa işverene başvurarak tehlikenin tespiti ve tedbir alınmasını isteyebilir. Gerekli tedbirler talebe rağmen alınmazsa iş sözleşmesiyle çalışan kişi tabi olduğu kanun hükümlerine göre sözleşmesini feshedebilir.
Olayın niteliğine göre İş Kanunu m.24/I-a’daki sağlık tehlikesi ve m.24/II-f’deki çalışma şartlarının uygulanmaması hükümleri de tartışılabilir. Haklı neden kanıtlanır ve işçinin en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı istenebilir. İşçi tarafından yapılan haklı fesihte ihbar tazminatı alınmaz. Haklı neden ispatlanamazsa fesih istifa sayılabileceği için, fesih öncesinde şu belgelerin oluşturulması önemlidir:
Sağlık ve adli raporlar,
SGK iş kazası kaydı,
ALO 174 ve resmî denetim sonucu,
Önceki benzer şikâyetler,
İşverene yapılan yazılı tedbir talebi,
İşverenin cevabı veya hareketsizliği,
İş güvenliği kurulu ve işyeri hekimi kayıtları.
İşverenin çalışanı iş kazasını bildirdiği, şikâyetçi olduğu veya yasal haklarını kullandığı için işten çıkarması da ayrıca hukuka aykırı olabilir. İş güvencesi koşulları varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurularak işe iade süreci başlatılmalıdır.
Uygulanabilecek en güvenli hukuki yol haritası
Olay günü
Yemeği, cismi, yaralanmayı ve işletmeyi fotoğraf/video ile kaydedin.
Cismi güvenli şekilde saklayın; belgesiz teslim etmeyin.
Tanık bilgilerini alın ve olay tutanağı düzenletin.
Aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun; olay öyküsünü kayda geçirin.
İşyerindeyseniz işverene, iş güvenliği birimine ve işyeri hekimine yazılı bildirim yapın.
İlk günler
ALO 174 başvurusu yapın ve başvuru numarasını saklayın.
Kamera kayıtlarının korunmasını yazılı olarak isteyin.
Fiş, banka kaydı, sipariş, yemek listesi ve catering bilgilerini toplayın.
Diş hekimi veya ilgili uzman tarafından ayrıntılı tedavi planı alın.
Yaralanma varsa savcılığa veya kolluğa şikâyette bulunun.
İş kazası bildiriminin üç iş günlük sürede yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
Tedavi ve başvuru aşaması
Tedavi giderleri ve kazanç kaybını belgelendirin.
Kalıcı hasar ihtimali varsa tedavi tamamlanmadan kesin ibra vermeyin.
Restoran tüketicisiyseniz toplam talebe göre tüketici hakem heyeti veya zorunlu arabuluculuk-tüketici mahkemesi yolunu belirleyin.
İş kazası söz konusuysa SGK sürecini, iş göremezlik oranını ve iş mahkemesi taleplerini birlikte planlayın.
İşveren, catering firması ve gerçek kişi sorumlular yönünden görev, husumet ve kusur ayrımını dava öncesinde yapın.
Sık sorulan sorular
Yemeğin içinden taş çıktı ama dişim kırılmadı; tazminat alabilir miyim?
Yemek bedelinin iadesi veya ayıp oranında indirim ile gıda şikâyeti mümkündür. Bedensel veya kişilik hakkı zararı yoksa yüksek bir maddi ya da manevi tazminat talebinin kabulü beklenmemelidir.
Yemeğin içinden taş çıktı ve dişim kırıldı; ne talep edebilirim?
Mevcut ve gelecekteki diş tedavisi giderleri, kazanç kaybı, ulaşım ve diğer zorunlu giderler, koşulları varsa çalışma gücü kaybı ile manevi tazminat istenebilir. Yabancı cisim, ilk sağlık kaydı ve dişin olay öncesi-sonrası durumu ispat bakımından önemlidir.
Restoran “dişiniz zaten çürükmüş” derse dava kaybedilir mi?
Hayır, bu savunma otomatik ret sebebi değildir. Bilirkişi; yabancı cismin sağlam veya önceden işlem görmüş dişte bu kırığı meydana getirmeye elverişli olup olmadığını ve önceki durumun zarara etkisini inceler. Tazminat gerçek zarar ve nedensellik ölçüsünde belirlenir.
Sadece şirket yetkilisinden şikâyetçi olmak yeterli mi?
Çoğu olayda hayır. Şirket içindeki gerçek görev dağılımı bilinmeyebilir. Şikâyette olay anlatılmalı, sorumluların soruşturmayla tespiti istenmeli; mutfak ve vardiya kayıtlarının, görev tanımlarının, numune sonuçlarının ve kamera görüntülerinin toplanması talep edilmelidir.
Garson cezalandırılır mı?
Yemeği yalnızca servis eden garson kural olarak sorumlu değildir. Cismin varlığını bildiği hâlde servis etmesi veya kendi kusuruyla tehlikeyi oluşturması gibi özel durumlar varsa sorumluluğu doğabilir.
İşveren “yemek şirketi ayrı, beni ilgilendirmez” diyebilir mi?
Bu savunma tek başına yeterli değildir. Catering şirketinin üretim kusuru yanında işverenin güvenli yemek sağlama, seçme-denetleme, saklama-dağıtım ve bilinen riski giderme yükümlülükleri incelenir. Kusur ve sözleşmesel yükümlülüğe göre her ikisi de sorumlu olabilir.
Öğle molasında meydana gelen olay iş kazası mıdır?
İşyerinde veya işyeri eklentisi sayılan yemekhanede meydana gelmişse kural olarak evet. İşçinin kendi tercihiyle dışarıdaki bir restorana gitmesi durumunda ise kural olarak iş kazası sayılmaz; işveren görevlendirmesi veya organizasyonu varsa ayrıca değerlendirilir.
İş kazası bildirimi yapılmadıysa haklar kaybolur mu?
Hayır. Çalışan SGK’ye başvurabilir; Kurum kabul etmezse SGK ve işveren aleyhine iş kazasının tespiti davası açılabilir. Ancak gecikme delillerin kaybolmasına yol açabileceğinden erken başvuru önemlidir.
Olay nedeniyle hemen istifa edersem kıdem tazminatı alır mıyım?
Kesin değildir. Tek olay otomatik haklı fesih sağlamaz. Tehlikenin devam ettiği, yazılı tedbir talebine rağmen önlem alınmadığı ve haklı nedenin belgelerle kanıtlandığı durumlarda kıdem tazminatı gündeme gelebilir. Fesih öncesinde hukuki değerlendirme yapılması gerekir.
Sonuç
Yemeğin içinden taş, cam, metal, tel veya başka bir yabancı cisim çıkması; basit bir müşteri memnuniyetsizliği olarak geçiştirilemez. Yaralanma meydana gelmişse restoran veya catering şirketine karşı maddi ve manevi tazminat, sorumlu gerçek kişiler hakkında ceza soruşturması ve işyerindeki olaylarda iş kazası hakları aynı anda doğabilir.
Bu dosyalarda sonucu belirleyen temel unsur, olaydan hemen sonra oluşturulan delil zinciridir. Yemeğin ve cismin görüntülenmesi, numunenin korunması, sağlık kaydının aynı gün alınması, resmî gıda denetiminin sağlanması, iş kazası bildirimi ve doğru kişilere yöneltilmiş hukuki talepler birlikte yürütülmelidir. Özellikle diş kırığı, ameliyat veya kalıcı hasar bulunan olaylarda tedavinin gelecekteki etkileri belirlenmeden ibra verilmemeli; tüketici, iş, tazminat ve ceza süreçleri tek bir strateji içinde değerlendirilmelidir.
Yorumlar